Als slapen niet vanzelf gaat

Jan 04, 2021
Als slapen niet vanzelf gaat

'Als slapen niet vanzelf gaat, een slaapprobleem beïnvloedt het hele gezin. Dat is wat nieuwssite Nu.nl stelt in een recent artikel en dit is hopelijk niets nieuws onder de zon. Het laat des te meer zien dat slapen, of liever gezegd: gebrek aan slaap, voor gezinnen soms meer een luxe dan een noodzaak is en dat dit meer gevolgen heeft dan alleen de kringen onder je ogen. 

Een dominospel

Spanningen in het gezin om er één te noemen, maar oververmoeidheid en stress spelen evengoed. Die onrust en moeheid heeft ook weer impact op baby en daarmee krijg je een vicieuze cirkel. Maar dat maakt niet dat ouders de oorzaak zijn voor het slechte slapen, het slechte slapen geeft die stress en oververmoeidheid en maakt het slapen weer beroerder. Dus wil je dat eerste dominosteentje gaan vinden en niet die laatste steentjes eerst even rechtop gaan zetten. Het artikel noemt heel goed hoe kennis, weten wat je kunt doen, hier verandering in aan kan brengen. Aan de andere kant worden reflux en koemelkallergie ook genoemd en eerlijk is eerlijk: is een baby onrustig dan kun je veel over slaap weten, maar dat brengt weinig soelaas als die onrust niet eerst wordt behandeld en in balans wordt gebracht (en daar wordt helaas niets over genoemd). Hiermee samenhangend: een stuk empowerment is minstens zo belangrijk!

We weten zo weinig over slaap

Toch wordt een rake snaar geraakt in het artikel: 'Ik wist niets over slaap'. Een opmerking die ik veelvuldig terug hoor, niet alleen van ouders. We leren over natuurwetten, kunnen wiskundige formules opstellen en vreemde talen spreken. Maar hoe je gezond blijft? Wat slapen nu inhoudt? Daarover geen les in ons onderwijssysteem. Zelfs bij vervolgopleidingen wordt slaap heel miniem aangeraakt, waardoor ook huisartsen de vraag 'waarom wordt dit niet behandeld' meer dan eens aan mij stelden. 

De slaapoefentherapie zoals genoemd in het artikel kan helpen om de vicieuze cirkel te doorbreken: eerst zelf opladen. Jammer vind ik het echter dat enerzijds de oorzaak niet wordt bekeken (in het artikel), dan blijf je dus in symptoombestrijding bezig, anderzijds sommige dingen worden geopperd die juist weer haaks staan op succes of zelfs de waarheid omtrent slaap. En daarmee kom ik weer terug bij: we weten zo weinig over slaap (maar roepen wel allerlei dingen die niet kloppen): 

  • 'Ouders kunnen elkaar afwisselen in de nacht' is bijvoorbeeld een advies waarmee je zeker weet dat beide ouders de vermoeidheid in duiken. Want de ene ouder gaat diepe en de andere ouder remslaap inboeten. Dus de ene ouder gaat fysiek omvallen waar de andere heel erg prikkelbaar en vergeetachtig worden. Natuurlijk wil je teamwork, maar beken vanuit slaap en energie kun je als ouders beter nachten afwisselen en niet delen van een nacht. Of: in dusdanig verschillende ritmes gaan zitten dat een ieder de minimale aantal uren slaap gaat halen en alle slaapfasen voldoende boekt (in de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een ouder van 21.00 tot 03.00 slaapt en de ander van 03.00 tot 09.00 om maar iets te noemen. Een lastige opgave, als je elkaar ook nog wilt blijven zien en vinden). 
  •  Pas als de energie van de ouders op orde is, kun je het slaapprobleem van een kind aanpakken." Dat klopt, maar er is hier wel een kip-ei-erhaal: die energie gaat er immers aan door Junior. Daarom werk ik persoonlijk vaak liever met eerst Junior wat meer op de weg naar dromenland zetten en dan gezamenlijk beter slapen.
  • "Want ook slaapgedrag is communicatie. Het is aan jou als ouder om erachter te komen waar de behoefte ligt. Maar dat is lastig als je er zelf doorheen zit." Slaapgedrag is meer dan iets verkeerd doen of verkeerd communiceren. Juist bij die allerkleinsten. Was het maar zo simpel als niet zien waar de behoefte ligt bij een onrustige baby, waarbij ouders zich al in allerlei bochten wringen om baby in zijn behoeften te voorzien, maar waarbij alles praktisch onmogelijk wordt. Wil je werken aan slaap, zul je eerst goed moeten weten waarom het überhaupt niet ging en één onderdeel hiervan is inderdaad communicatie, maar er is zoveel meer. 
  • "Bijvoorbeeld dat een baby zonder slaapritme geboren wordt. Pas vanaf een maand of drie begint een kind een dag-nachtritme te krijgen. Het is fijn om daarop voorbereid te zijn." Ik wind er even geen doekjes omheen: wat een lariekoek. Dat dag-nachtritme wordt natuurlijk die eerste weken al ontwikkeld, anders zou een baby zeker drie maanden lang de dag nog voor de nacht gaan nemen. Juist de blootstelling aan licht en het gebruiken van ritme maakt dat dit slaapsysteem wordt ingesteld. Baby's werken weliswaar niet volgens het slaapritme van een volwassene, maar er is wel degelijk een slaapritme (ultradiaan gestuurd) en die grote biologische klok (circadiane ritme wordt rond zes weken actief om verder te gaan matureren. Op drie maanden zit er overigens helemaal niets betreft ontwikkeling of 'installatie' van een slaapsysteem.
  • "In de genen is een bioritme vastgelegd. Vanaf een maand of vijf wordt dat steeds duidelijker: sommige baby's zijn vroeg wakker, terwijl anderen juist laat naar bed willen. Als je een uitgesproken avondtype te vroeg op bed legt, dan ben je een uur aan het tobben om hem in slaap te krijgen." Ook hier: lariekoek! Want de ontwikkeling van je chronopreferentie is pas goed en wel op peuterleeftijd zichtbaar en ontwikkelt vanaf dat moment verder. Bij een baby kun je niet spreken van zo'n preferentie: alle baby's zijn vroege vogels en horen dit ook te zijn. Is er een bijzonder vroege start van de dag, dan is er een slaapprobleem en dit heeft niets met die preferentie te maken. Uitgesproken avondtypes zijn er helemaal niet op deze leeftijd, getuige diverse onderzoeken, wat alles met die ontwikkeling te maken heeft. Het kind dat een uitgesproken avondtype is (de uitzondering) start als een baby met een gematigde starttijd. Dit type te vroeg naar bed brengen leidt inderdaad tot 'gedoe', maar dat zie je dus pas op latere leeftijd (peuter-kleuter) en niet bij baby's. Sterker nog: een jonge baby heeft nog geen vroege bedtijd in die zin en slaapt vaak nog een stukje in de avond voordat hij (na even wakker te zijn geweest) de nacht ingaat. Dat is normaal. Tot slot: je preferentie is deels genetisch bepaald, dus zelfs de vroege vogel of de nachtuil kan zijn ritme aanpassen. 

Gelukkig staan er ook fijne (en bewezen effectieve adviezen in), zoals:

  • Een vast slaapritueel en slaapassociaties kunnen helpen om een kind gerust te stellen.
  • Ouders beseffen ook niet altijd dat een slaapprobleem een 24 uursprobleem
    • Waarbij ik mij persoonlijk stoor aan:  "Als ouders een druk leven hebben en hun kind alleen aandacht geven als het huilt of dreint, dan zet dat zich door naar de nacht. Dat kun je aanpakken door overdag meer positieve routines in te bouwen. Of door bijvoorbeeld vaker je telefoon weg te leggen." Het merendeel van de ouders die ik spreek is juist tegenovergesteld. Problemen met slapen eerder ingegeven door stoorzenders of slaapgewoonten en niet zozeer 'ikke, ikke, ikke'. Wel is de nacht een spiegel van de dag en bestaan er genoeg onzintips (zoals later naar bed gaan is beter slapen of uitslapen is bijtanken).

Te laat aan de bel trekken of te laat worden geholpen? 

Het artikel sluit af met de quote dat ouders vaak laat aan de bel trekken, waardoor ze uitgeput raken. Ook dit is niet mijn ervaring, eerder dat ze continu aan de bel trekken maar niet (gedegen) geholpen worden. Of de 'laten huilen' adviezen meekrijgen en zich niet gehoord voelen en dus op zoek gaan naar hoe het wel kan. Tegen de tijd dat ze de kennis hebben verworven (wat geen sinecure is als je baby amper slaapt), ben je maanden verder en inderdaad uitgeput. Juist die eerste hulplijnen, juist de informatie 'out there' krijgen: dat is wat hier gaat helpen. 

Dus lieve ouders...hoewel dit artikel fijn is voor de bewustwording rondom slaap, krijg je er als ouder van een slapeloos kind waarschijnlijk weinig energie van. Volg je gevoel, trek aan die bel en weet dat het anders kan. Maar weet ook dat er over slaap veel wordt gezegd en gesproken wat maar deels waar is. Niet bewust, maar dankzij de broodjes aap en de zeer gebrekkige aandacht voor slaap binnen menige opleiding. Trek je aan de bel, doe dit dan bij iemand die ook echt verder heeft geleerd op het vlak van slaap. Want zoals ik hopelijk in deze blog heb laten zien: het is echt een wetenschap. Binnen de groep Droomritmecoaches vind je juist professionals die vanuit hun achtergrond (zoals orthopedagogen, oefentherapeuten, fysiotherapeuten etc) de verdieping hebben gezocht, juist om beter te kunnen helpen. Just saying..;-)